Poniższy spis jest w zasadzie kompilacją danych zawartych w pracach Piekosińskiego, Sochaniewicza, Ljubawskiego, Maksimiejki, Rosina oraz Kroniki Długosza. Jednakże nie jest to kompilacja dokonana mechanicznie. Ze względu na dyskusyjny charakter historii parlamentaryzmu nierzadko stosuję własne interpretacje wydarzeń, zamieszczam własne spostrzeżenia i dokonuję koniecznych uproszczeń. Piekosiński uparcie stosuje termin „wiece senatorskie powszechne”, którego to terminu nie ma w źródłach, w spisie swym często myli chronologię, a do tego na ogół nie podaje terminów świąt ruchomych. Ljubawskij z Maksimiejką spierają się o genezę sejmów litewskich, przy czym Ljubawskij podkreśla wpływ unii z Polską na genezę litewskich sejmów. Duże trudności sprawia praca Sochaniewicza, który często nie rozróżnia sejmów koronnych od sejmów prowincjonalnych oraz sejmików od wieców sądowych. Tam zatem, gdzie mam wątpliwości do do natury danego zgromadzenia, nie umieszczam go wcale w niniejszym spisie, aby nie pogłębiać zamieszania.
Podobnie jak w przypadku średniowiecznych kolokwiów, tak i tematyka sejmów przed rokiem 1493 jest traktowana po macoszemu. Najpoważniejszym problemem jest terminologia. Autorzy stosują bardzo różnorodną terminologię, rozmaicie też definiują pojęcie Sejmu. Ljubawskij wyróżnia trzy typy sejmów litewskich:
a) sejmy prałatów i baronów (panów rady) – czyli to co później nazywano radą senatu a obecna historiografia nazywa „litewską radą wielkoksiążęcą”;
b) sejmy panów rady z udziałem szlachty-rycerstwa (bojarów), czyli to, co mediewiści nazywają „wiecem” lub „kolokwium”;
c) sejmy panów rady, rycerstwa z dodatkowym udziałem wszystkich „ziem-aneksów” Wielkiego Księstwa. Takie sejmy miały charakter szczególnie liczny, gdyż dotyczyły spraw szczególnie ważnych dla całości państwa (wybór księcia, uchwalenie statutu itp.).
Nie od rzeczy zatem byłoby wprowadzić jednolite nazewnictwo, z pełną świadomością, że jest to rozwiązanie niedoskonałe, niekiedy wręcz unikając odpowiedzi na ważne pytania o kompetencje instytucji.
Zgodnie z regułą określoną na podstronie Kolokwia (wiece) do 1382 roku „Sejm” definiuję jako zgromadzenie o kompetencjach parlamentu, w którym uczestniczą możni (panowie, książęta) i szlachta oraz władca, natomiast zgromadzenie tylko możnych (i władcy) nazywam „radą koronną” lub „litewską radą wielkoksiążęcą”. Nazewnictwo to jest ułomne, jednakże mam nadzieję, iż oddaje właściwą funkcję tych instytucji (Rada koronna jest odpowiednikiem późniejszej rady senatu). Zgromadzenie, które pełni funkcje parlamentu, uznaję za parlament; w przeciwnym razie historiografia nie wyjdzie z „koziego rogu”, w którym się od dawna znajduje.
Oczywiście, niewiele wiadomo o udziale szlachty-ziemian w zgromadzeniach przed przywilejami cerkwicko-nieszawskimi 1454 roku. Piekosiński uznawał, że ów współudział odnosił się tylko do „mówienia i radzenia (loquendi et consulendi), ale nie do głosowania i uchwalania, gdyż głosowanie i uchwalanie należało wyłącznie do atrybucji senatorów” (Piekosiński, Wiece, 59). Pogląd ten wynika ze specyficznego „prawniczo-pozytywistycznego” sposobu myślenia. Prawnicy pozytywiści zakładają bowiem, że prawo tworzy się na zasadzie stanowienia. Bardziej pragmatyczne podejście zakłada, że prawo potwierdza i niejako zatwierdza istniejący zwyczaj, zwłaszcza wtedy, gdy obywatele sądzą, iż zwyczaj nie jest należycie przestrzegany. Zatem nadanie szlachcie określonych kompetencji w formie przywilejów bynajmniej nie oznacza, że wcześniej takowych kompetencji zwyczajowo szlachta nie miała. Znaczy tylko tyle, że zostały one po raz pierwszy sformułowane na piśmie.
Rozróżniam też „Sejm prowincjonalny” od „Sejmu walnego” (w Koronie) i „Sejmu wielkiego” (na Litwie). Pomijam też wiece sądowe, chyba że ich celem było stanowienie prawa, a więc działalność ustawodawcza.
1385
Rada koronna (prelati baronesque Polonie) rozważa ofertę Jagiełły wstąpienia w związek małżeński z królową Jadwigą, odsyłając do decyzji królowej Elżbiety, która jednak uważa, że o tym powinni zadecydować możni (Piekosiński, Wiece, 26).
Druga Rada koronna. Wielkopolan niewielu. Uchwalono wysłać posłów do Jagiełły (Piekosiński, Wiece, 26).
Początki Sejmu WKsL nie są jasne. Ljubawski sądził, że pierwociny Sejmów sięgają roku 1401. Unia krewska w 1385 r. zawarta została tylko z udziałem elity WKsL. Dopiero odnowienie unii w 1401 roku przyniosło również udział bojarów (Ljubawskij, s. 10); Maksimiejko kwestionuje tę tezę, cytując akt unii z 1401 i 1413 roku, w której wyraźnie napisano, że akt z 1385 roku został podjęty za zgodą litewskich książąt, panów i szlachty. Wprowadzenie katolicyzmu na Litwie również odbyło się za zgodą tychże. Przyznano bojarom pewne przywileje, dostępne dotąd tylko szlachcie polskiej. Ponadto litewscy bojarzy odgrywali aktywną na rolę na długo przed rokiem 1401: wybierali kniaziów, mieli wpływ na politykę wewnętrzną, udzielali zgody na wypowiadanie wojny. Krótko mówiąc, wskazuje, że elementy sejmowania były obecne na Litwie i Rusi na długo przed unią krewską, że wywodziły się z tradycji wiecowania. (Maksimiejko, 52-59)
1386
Sejm Walny Koronny (lub Rada koronna) w Krakowie, 12.02-4.03. Jagiełło zostaje opiekunem i zarządcą (tutor et gubernator) Królestwa i nadaje przywilej ziemski (Sochaniewicz, 194; Piekosiński, Wiece, 26)
Sejm Walny Koronny (conventio cum prelatis et baronibus) w Nowym Mieście Korczynie, 30.08. Potwierdzenie przywileju krakowskiego. W obradach biorą udział tylko dostojnicy, ale obecne jest także rycerstwo (milites, clientes atque nobiles) (Piekosiński, Wiece, 26).
Narada senatorów polskich i litewskich w Łucku, 23.10-4.11 (Sochaniewicz, 194; Piekosiński, Wiece, 26).
1388
Sejm Walny Koronny w Piotrkowie z udziałem panów i szlachty, 24.02-1.04. Jagiełło zatwierdza przywileje nadane przez Kazimierza Wielkiego, Ludwika Węgierskiego i przez siebie (Rosin, 24).
1392
Sejm w Kole, 21.05 (Sochaniewicz, 194).
1397
Sejm w Nowym Mieście Korczynie, 27.09 (Sochaniewicz, 194).
1398
Sejm w Kole, 14.05 (Sochaniewicz, 194).
Sejm w Piotrkowie, 3.06 (Sochaniewicz, 194)
1399
Sejm w Piotrkowie, 24.02 (Sochaniewicz, 194).
Sejmik ziemski w Sieradzu (concilium generale) przy udziale dostojników i szlachty uchwala laudum. (Piekosiński, Wiece, 27). Jest to chyba jedno z pierwszych laudów znanych w źródłach.
Sejm w Nowym Mieście Korczynie (po śmierci królowej Jadwigi) potwierdza prawo Jagiełły do tytułu i pozwala na kontynuację władania (SKPiRON, 29)
Wiek XV
1401
Sejm Wielki Litewski w Wilnie, 18.01 (Sochaniewicz, 194). Zdaniem Ljubawskiego był to pierwszy sejm litewski, nie tylko z udziałem arystokracji (kniaziów), lecz także panów (urzędników) i bojarów.
Sejm w Radomiu, 11.03 (Sochaniewicz, 195)
1402
Sejmik ziemski (convencio) brzeski przy udziale wszystkich ziemian (per omnes terrigenas) zwołany edyktem królewskim (Piekosiński, Wiece, 29).
1403
Sejm prowincji wielkopolskiej (convencio generalis) w Poznaniu, 26.01. Sejmik odbywa się przy współudziale ziemian wielkopolskich (terrigene Maioris Polonie). Uchwalone zostaje laudum (Piekosiński, Wiece, 29).
1404
Sejmiki ziemskie (conventus particulares) w całej Koronie uchwalają pobór na wykupienie ziemi dobrzyńskiej z rąk Krzyżaków (Piekosiński, Wiece, 29).
Sejm Walny Koronny (Dieta generalis) w Nowym Mieście Korczynie, 11.11. uczestniczą senatorowie i szlachta (universi prelati, barones et milites totius regni) (Długosz; Sochaniewicz, 195). Piekosiński uważa, że Sejm się nie odbył, gdyż sejmiki bez sprzeciwu uchwaliły pobór, a Sejm zwoływano w owym czasie tylko wtedy, gdy pogodzić poróżnione ziemie (Piekosiński, Wiece, 30-32). Wyrażenie „milites totius regni” oznacza dosłownie „rycerze całego królestwa”. Nie oznacza to jeszcze reprezentacji czy przedstawicielstwa w postaci posłów ziemskich.
1406
Konfederacja panów i szlachty (conventio baronum procerum et nobilium) pod nieobecność króla w Piotrkowie, 17.10. Zawiązuje się sprzysiężenie (conspiratio) w obronie przed roszczeniami duchowieństwa w zakresie dziesięcin i sądownictwa kościelnego. (Rosin, 26; Bobrzyński Wiadomość 12)
1407
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 16.10. Kolejne sprzysiężenie (conspiratio) sejmowe (Rosin, 26). Zdecydowano, że każda ziemia wybierze czterech przedstawicieli, do których będzie się można odwołać w obronie przed nieuczciwymi działaniami kleru w sprawie dziesięcin i manipulacjami sądowymi (SKPiRON 31).
1409
Rada koronna (conventio generalis, convenientibus prelatis et baronibus regni) w Niepołomicach, 11.11 (Sochaniewicz, 195; Piekosiński, wiece, 32)
1411
Sejm (conventio) w Kole (Sochaniewicz, 195)
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Łęczycy, 18-21.10 (Sochaniewicz, 195).
1413
Sejm polsko-litewski (Parlamentum seu congregatio generalis) w Horodle nad Bugiem, 2.10 (Piekosiński, Wiece, 33; Ljubawskij, 33, 47). Przywilej wydany w tym roku gwarantował „baronom i znacznym bojarom”, którzy przyjęli katolicyzm i otrzymali polskie herby szlacheckie, nienaruszalne prawa własności i dziedziczenia. Wcześniej własność ta zależała od dobrej woli wielkiego księcia. Ich majątki zwolnione zostały z uciążliwych powinności. Na stanowiska wojewodów i kasztelanów mieli być powoływani tylko katolicy (Ljubawskij, 49-50).
1419
Sejm obozowy polsko-litewski (nos principes, prelati, barones, nobiles, milites et militarii) pod Czerwińskiem, około 25.05. Uchwalono sojusz z królem duńskim Erykiem. Piekosiński widzi w tym Sejmie przypadkowy zjazd, związany z wyprawą wojenną. Wymienia też uczestników zjazdu: senatorów i urzędników ziemskich, nazywając ich błędnie „senatorami” (Piekosiński, Wiece, 33).
1420
Wiece prawodawcze (colloquium generale) w Poznaniu (1.02) i Sieradzu (5.02) uchwalają statuty (Piekosiński, Wiece, 35-36).
Rada koronna (prelati et baronibus regni Polonie concurentibus) w Łęczycy, 25.07. Król oskarża biskupa Wojciecha Jastrzębca. Panowie rady uchwalają, by król nie przyjmował ofiarowanej sobie korony czeskiej (Piekosiński, Wiece, 36).
Rada koronna (consiliarii ecclesiastici et seculares) w Niepołomicach, 11.11. Posłom czeskim ponownie dana jest odpowiedź odmowna (Piekosiński, Wiece, 36).
W tymże roku odbył się więc ustawodawczy w Krakowie. Uchwały weszły do statutu wareckiego (Piekosiński, Wiece, 36).
1421
Rada koronna (prelati, barones) w Krakowie, 16.03. Rękę Jadwigi przyrzeczono margrabiemu Fryderykowi. Narada trwała 15 dni, a pod koniec przerodziła się być może w Sejm walny (convencio generalis), z obecnymi nie tylko dostojnikami, ale szlachtą-ziemianami (terrigene) (Piekosiński, Wiece, 36).
Narada senatorów polskich i litewskich (dieta generalis) w Lublinie, II połowa sierpnia. Na naradę przybywają litewscy kniaziowie i panowie oraz panowie polscy. Radzą nad tym, jakiej udzielić odpowiedzi posłom husytów (Ljubawskij, 54).
Litewska rada wielkoksiążęca zebrana na „sejm” w Trokach w wrześniu-październiku, w licznej frekwencji bojarów i książąt. Rada udziela posłuchania poselstwu husytów, oferującemu koronę czeską księciu Witoldowi. Rada zatwierdza fundację biskupstwa żmudzkiego i katolickich kościołów na Żmudzi, co ma zapobiec oskarżeniom o tym, że Żmudź pozostaje pogańska, jak również stworzyć fakt prawny, uniemożliwiający krzyżakom podbój Żmudzi (Ljubawskij, s. 51-52).
1422
Sejm obozowy pod Czerwińskiem, 23.07. Wydany zostaje przywilej ziemski, m. in. zabraniający królowi bicia monety bez zgody senatu. Obecni są senatorowie i liczna szlachta wezwana na pospolite ruszenie. Piekosiński uważa ten sejm za więc senatorski powszechny (Piekosiński, Wiece, 37).
Rada koronna 31.05 we Włocławsku uchwala rozejm z Zakonem Krzyżackim (Piekosiński, Wiece, 38).
Podpisanie pokoju nad jeziorem Mielno. Zachowanie traktatu gwarantują litewsko-ruscy książęta, przedstawiciele stołecznego Wilna oraz panowie polscy i przedstawiciele większych miast polskich (Ljubawskij, 54).
Sejm Walny Koronny (prelati, barones, nobiles, cives et vulgus regni) w Niepołomicach, 23.11. Obecni są szlachta i mieszczanie. Wysłano posłów dla porozumienia się z panami węgierskimi. Wydano edykt w sprawie monety (Piekosiński, Wiece, 38).
1423
Sejm Walny Koronny pod nieobecność króla w Warcie, październik. 28.10 król nadaje statut warcki.
Wiec sądowy ustawodawczy w Brześciu Kujawskim, 18.10. Uchwalono laudum (Piekosiński, Wiece, 38).
Sejm Walny Koronny (de unanimi consensu prelatorum et baronum ac nobilium nostrorum) w Warszawie pod nieobecność króla, 28.10.
Witold i jego panowie rady zjeżdżają do Wielunia, by wspólnie z Polakami zaprzysiąc traktat pokojowy i granice z Zakonem Krzyżackim (Ljubawskij, 54).
Rada koronna w Niepołomicach, 11.11. Uchwalono koronację królowej Zofii.
1424
Sejm polsko-litewski w Sieradzu, lato. Sejm przyjmuje postanowienia przeciw herezji husyckiej w Polsce i Litwie. Obecni są prałaci, książęta, panowie, urzędnicy szlacheccy, bojarzy i ziemianie, wasale, mieszczanie i „pospólstwo” (communitates) (Ljubawskij, Sejm, s. 56)
Na sejmie prowincjonalnym w Wiślicy pojawiło się po dwóch przedstawicieli z każdego rodu herbowego, w charakterze pełnoprawnych uczestników (Rosin, 23)
1425
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Brześciu Kujawskim, 25.04. Uchwalono następstwo tronu dla Władysława III (Warneńczyka). Król wydał każdej ziemi szczególne przywileje (Piekosiński, Wiece, 39). Zebrani uważają się za przedstawicieli ogółu poddanych i całego państwa (convenientibus in hoc generali parlamento regni nostri Polonie ad tractatus super tranquillo statu eiusdem regni)
Sejm polsko-litewski (convencio generalis) w Brześciu Litewskim. 11.11. Obecni są Jagiełło, Witold, prałaci, kniaziowie, panowie, bojarzy. Sejm zebrany był w sprawie nieposłuszeństwa księcia mazowieckiego Ziemowita (Ljubawskij, s. 56; Piekosiński, Wiece, 39).
Prawdopodobnie sejmik ziemski w Sieradzu, ale data nieznana (Piekosiński, Wiece, 39).
1426
Rada koronna (consiliarii principales) pod nieobecność króla w Warcie, po 10.02 a przed Wielkanocą, na której odmówiono Zakonowi Krzyżackiemu podarowania młyna Lubicz (Piekosiński, Wiece, 39).
Rada koronna (generalis conventio cum frequenti numero consiliariorum) w Łęczycy podczas Zielonych Świątek. Król nie chce potwierdzić przywilejów. W odpowiedzi obecni dobywają mieczy w obecności monarchy i tną na kawałki przywilej brzeski z r. 1425, gwarantujący następstwo tronu Władysławowi III (Warneńczykowi). Dobycie mieczy w obecności króla jest aktem nieposłuszeństwa i zuchwalstwa, świadczy jednak o sile instytucji, jaką była rada koronna. Wyrażają zgodę na oddanie Zakonowi krzyżackiemu młyna Lubicz. Wysyłają posłów do Witolda (Piekosiński, Wiece, 40; SKPiRON 31).
Książę Witold z kniaziami i możnymi bojarami przyjmuje polskich posłów (Ljubawskij, 53).
1427
Książę Witold z możnymi bojarami prowadzi rozmowy z posłami Republiki Nowogrodzkiej.(Ljubawskij, 53)
Rada koronna w Horodle, 14.09, gdzie omawiana jest sprawa nieporządnego życia królowej Zofii (Piekosiński, Wiece, 40)
1428
Rada koronna w Jedlnej, 15-17.02 (Piekosiński, Wiece, 40).
Rada koronna (conventus prelatorum et baronum) w Niepołomicach, 11.11. Uchwalono wspólną naradę z Zygmuntem i Witoldem w Łucku. (Piekosiński, Wiece, 40)
1429
Narada senatorów polskich i litewskich (prelati, principes, barones) oraz Zygmunta i Witolda w Łucku, pro die Epiphanie (Piekosiński, Wiece, 40).
Rada koronna (consiliarii) w Sandomierzu w dzień Narodzenia NMP (Piekosiński, Wiece, 41). Uchwalono wsyłać posłów do Witolda, by zaniechał starań o koronę (Piekosiński, Wiece, 41).
Zjeżdżają się kniaziowie i panowie z Litwy i Rusi na koronację Witolda (Ljubawskij, 53; Długosz)
1430
Sejm Walny Koronny (consilium prelatorum et baronum Polonie; milites et nobiles; generale parlamentum seu conventio) w Jedlnie. Uchwalony zostaje 5.03 przywilej ziemski (Piekosiński, wiece, 41).
Rada koronna (prelati et barones) w Lublinie przed św. Michałem. Senatorowie odradzają królowi wyjazd na Litwę, który jednak dochodzi do skutku wraz z biskupem Olesnickim (Piekosiński, Wiece, 44).
Sejm Wielki Litewski, listopad? Zebrali się kniaziowie litewscy i ruscy oraz bojarzy, wynosząc Bolesława Świdrygiełłę na stolec wielkoksiążęcy. Co charakterystyczne, prawosławni Rusini dobijają się swoich praw (Ljubawskij, 65).
Rada koronna (convencio generalis prelatorum et baronum) w Warcie, 6.12. Wysłano posłów do Świdrygiełły aby wypuścił Jagiełłę. Uchwalono wyprawę przeciw niemu. (Piekosiński, Wiece, 44).
Jakiś zjazd (convencio generalis) odbywa się w Hrubieszowie w wigilię Oczyszczenia NMP (1.02) (Piekosiński, Wiece, 44).
1431
Sejm Walny Koronny (convencio generalis) lub Rada koronna w Sandomierzu, 10-13.02. Wysłano posłów do Świdrygiełły w sprawie zwrotu ziemi łuckiej. Rozpoznawano sprawę królowej Zofii przeciw Janowi Straszowi Białaczowskiemu o potwarz (Piekosiński, Wiece, 44; Długosz XI-XII 1431-1444 s. 15).
Rada koronna w Niepołomicach, 11.11 (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 60).
1432
Zjazd w Parczowie po 2.02. Miały się odbywać układy ze Świdrygiełłą, ale nie doszły do skutku (Piekosiński, Wiece, 44).
Świdrygiełło ze swymi stronnikami (bojarami litewskimi i ruskimi) zjeżdża do Brześcia Litewskiego (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 66).
Rada koronna w Jedlnej, 5-9.03. Obecny jest książę mazowiecki Siemowit i wielu innych dostojników i panów (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 67).
Rada koronna (consiliarii) w Nowym Mieście Korczynie, po 15.03 (Piekosiński, Wiece, 44).
Sejm Walny Koronny (convencio generalis omnium terrarum) w Sieradzu, 23.04. Uchwalono wybór króla Władysława III (Warneńczyka). (Piekosiński, Wiece, 44)
Rada koronna (barones et prelati propinqui) w Sandomierzu, 8.09. Omawiano sprawę Zygmunta wielkiego księcia litewskiego (Piekosiński, Wiece, 45).
Za podpuszczeniem Polaków, litewscy panowie dokonują napadu na Świdrygiełłę w Oszmianie, w nocy z 31.08 na 1.09. Kniaź Zygmunt Kiejstutowicz obejmuje tron wielkoksiążęcy i prosi Jagiełłę o mianowanie go wielkim księciem.
Sejm Wielki Litewski w Grodnie. 15.10. Zostaje zawarta unia grodzieńska z Polską. Zygmunt dożywotnim wielkim księciem z nadania Jagiełły. (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 80)
Aby unia była zalegitymizowana w oczach Rusinów, Jagiełło i Zygmunt nadają szlachcie ruskiej wiary prawosławnej, te same przywileje, które do tej pory przysługiwały katolikom. Mieszczanie uzyskują prawo magdeburskie, obowiązujące również w miastach polskich. Książęta, prałaci, bojarzy i rycerstwo ziemi łuckiej rzymskiej i greckiej wiary otrzymują te same prawa, co prałaci, baronowie i szlachta Królestwa Polskiego. Mieszczanie otrzymują prawo magdeburskie, Żydzi i Ormianie uzyskują te same prawa, którymi cieszą się Żydzi i Ormianie polscy. Przywilej ostatecznie nie wchodzi w życie, bo ziemianie wołyńscy opowiadają się po stronie Świdrygiełły (Ljubawskij, s. 75-77).
Rada koronna w Krakowie, 25.12. Obradowano w sprawie wojny przeciw Zakonowi Krzyżackiemu, ale odroczono sprawę do rady w Sandomierzu (Piekosiński, Wiece, 45).
1433
Sejm Walny Koronny (generale parlamentum seu convencio) w Krakowie, początek stycznia. Zatwierdzono statut jedlneński z r. 1430. (Piekosiński, Wiece, 45).
Rada koronna przed 2.02, na której został wydany edykt w sprawie dziesięcin (Piekosiński, Wiece, 45).
Rada koronna w Sandomierzu, 8.03 (Piekosiński, Wiece, 45-46; Długosz XI-XII 1431-1444 s. 93). Przyjęcie posłów soboru bazylejskiego. Uchwalono wyprawę przeciw Zakonowi Krzyżackiemu.
Rada koronna w Kaliszu, 12.04 lub 15.04. Wobec wtargnięcia taborytów, uchwalono zagrodzić drogi powalonymi drzewami (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 96)
Rada koronna w Kole, 24.06, podczas wyprawy przeciw Krzyżakom. Dowództwo wyprawy z powodu starości i ślepoty króla powierzono Mikołajowi Michałowskiemu, kasztelanowi i staroście krakowskiemu (Piekosiński, Wiece, 45).
Rada koronna w Niepołomicach, 11.11 (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 117).
1434
Rada koronna (primores regni) w Nowym Mieście Korczynie, 23.02. Wybrano wysłanników na sobór bazylejski. (Piekosiński, Wiece, 45). Biskup krakowski Zbigniew po raz kolejny ostro ruga króla, poddając krytyce jego obyczaje i panowanie, a zwłaszcza emisję zepsutej monety. Co ciekawe, król zwraca uwagę, że od upominania monarchy jest arcybiskup gnieźnieński, nie zaś biskup krakowski (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 129). Zwyczaj upominania króla przez prymasa istniał także później, na przykład na Sejmie 1646 roku.
6.05. Zygmunt Kiejstutowicz wydaje ziemianom WksL przywilej, w którym zobowiązuje się nie karać ani uśmiercać z powodu tajnych lub jawnych obmów, ale tylko na drodze sądowej, stosownie do zwyczaju lokalnego każdej ziemi. Prawo to potem wejdzie w skład Statutu Litewskiego. Potwierdza też przywileje nadane w poprzednim roku (Ljubawskij, Sejm s. 81-82)
1.06. Umiera król Jagiełło. Zgodnie z postanowieniami unii Zygmunt Kiejstutowicz wysyła swoich przedstawicieli w celu dokonania wyboru króla (Ljubawskij, s. 83).
Pogrzeb królewski 18.06. Obecna na miejscu rada koronna postanawia, że koronacja syna królewskiego, Władysława, odbędzie się 25.07 (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 145).
Część panów małopolskich i szlachty zwołuje zjazd w Opatowie na 13.07. Chcą unieważnić koronację króla, których ich zdaniem jest za młody. Oleśnicki broni praw Władysława. (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 147-148)
Sejm Walny Koronacyjny (prelati, principes, barones, dignitarii, milites, nobiles et cives) w Krakowie, 25.07. Obecni są posłowie, ale z ziem podbitych, np. z ziem ruskich Korony (inducuntur insuper vota nuntiorum, qui a singulis terris, regno Polonie subiectis, advenerant). Koronacja Władysława III (Warneńczyka). Część panów rady żąda by małoletni król przed koronacją zaprzysiągł prawa i wolności, bo „rządy i wolność Królestwa nie są w rękach króla, ale wynikają z naszej władzy” (Regiment et libertatem Regni, non in regis, sed in sua potestate consistere). Zwolennicy króla odwołują się do szlachty, która głośno popiera wybór króla. Protesty Spytka z Melsztyna zostają pominięte. Z powodu małoletności króla ustanowieni zostają namiestnicy w każdej ziemi (provisores regni). Nadano Rusi prawa i swobody, które mieli Polacy. Wysłano posłów do Zygmunta i na sobór bazylejski (Piekosiński, Wiece, 46; Długosz XI-XII 1431-1444 s. 151).
Zjazd w Warcie, data nieznana (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 157).
Sejmik ziemski w Warszawie, 6.12. Rozważany jest spór między duchowieństwem a ziemianami. Podobne sejmiki odbywały się jeszcze wielokrotnie jako sejmiki ziemskie, bądź jako sejmiki generalne w Piotrkowie i innych miejscach przez kilka następnych lat (Piekosiński, Wiece, 46).
1435
Sejm Walny Koronny (domini palatini, castellani, nobiles terrigene et tota communitas Regni Polonie) w styczniu. Uchwalono statut zabraniający kmieciom polowania na kuropatwy (Piekosiński, Wiece, 47).
Sejmik generalny małopolski w Wiślicy, 27.03. Mianowano kasztelanów i wojewodów w zastępstwie małoletniego króla (Piekosiński, Wiece, 47).
Rada koronna (dieta generalis per prelatos et principes ac barones Polonie) gdzieś w Wielkopolsce. Następnie toczą się układy z Krzyżakami, przeniesione do Słuszowa, gdzie zostały zerwane. Podjęte w Brześciu, gdzie zawarto rozejm, obrady toczyły się 4.05 lub 23.04 (Piekosiński, Wiece, 47).
Rada koronna (convencio generalis) w Sieradzu, na św. Stanisław 8.05. Uchwalono nie wypuszczać Eliasza wojewody wołoskiego z więzienia na zamku sieradzkim. Odbywały się rozmowy między duchownymi a świeckimi w sprawie dziesięcin, naznaczono nowy zjazd do Piotrkowa (Piekosiński, Wiece, 47).
Rada koronna w Piotrkowie, 15.08. Przybywają biskupi z kapitułami i świeccy dostojnicy. Nie dochodzi do zgody, a panowie świeccy odgrażają się represjami (Piekosiński, Wiece, 47; Długosz XI-XII 1431-1444 s. 173). W sierpniu rada koronna wysyła na pomoc Litwinom wojsko (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 176).
Rada koronna w Krakowie, sierpień. Przyjęte zostaje poselstwo od cesarza Zygmunta (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 180).
Sejm Walny Koronny (convencio generalis) z udziałem dostojników duchownych, świeckich, szlachty (nobilium) i mieszczan (procerum Cracoviensis, Posnaniensis, Calissiensis, Leopoliensis, Plocensis, Varsaviensis, Stolpensis et Stargardenis civitatum) w Brześciu Kujawskim, 6.12-31.12. Zjazd zwołany w celu zawarcia pokoju z Krzyżakami (Piekosiński, Wiece, 47-49).
Na określenie Sejmu pojawia się nazwa „conventio magna” (Rosin, 20).
W tymże roku, w dokumencie z 14.10 pojawia się określenie nuntii terrarum (posłowie ziem). Uruszczak uważa, że spośród obecnej na Sejmie szlachty wybrano na miejscu delegatów do rozliczenia zarządców mennicy krakowskiej (Uruszczak Pierwszy 78).
1436
Rada koronna (convencio generalis prelatorum et baronum) pod nieobecność króla w Sieradzu, 4.03. Zatwierdzony zostaje pokój brzeski z Zakonem Krzyżackim, wysłano posłów do Prus dla odebrania przysięgi od wielkiego mistrza i komturów (Piekosiński, Wiece, 49). Charakterystyczne, że Krzyżacy oczekują, iż pokój zostanie zaprzysiężony przez prałatów i panów w formie osobistej przysięgi; podobne oczekiwania vice versa zgłasza strona polska (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 185).
Województwa ruskie zawiązują konfederację, wtorek przed 10.07 (Piekosiński, Wiece, 49).
Król Władysław z radą koronną przyjmuje we Lwowie hołd wojewody mołdawskiego Eliasza, 29.09 (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 189).
1437
Rada koronna (prelati, barones, ceterique tutores et consiliarii regii) w Krakowie, 9-12.02. Rozpatrywano sprawę wyboru Wincentego Kota na arcybiskupa gnieźnieńskiego i kwestie monetarne (Piekosiński, Wiece, 49). Część panów rady domaga się zaprzestania bicia drobnej monety; uważają, że jest jej za wiele w obiegu, choć jak do tej pory jest ona chętnie przyjmowana przez kupców (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 195).
Świdrygiełło zwołuje kniaziów, panów i ziemian południowej części WksL. Obradujący poddają się pod zwierzchnictwo króla i Korony Polskiej, 4.10 (Ljubawskij, 87). Tym krokiem próbuje się uratować przed ostateczną klęską ze strony Zygmunta Kiejstutowicza. Negocjuje ponadto własność Łucka.
Rada koronna (prelati, barones) pod nieobecność króla, 15.10. Omawiana jest sprawa ukorzenia się Świdrygiełły. Wysłano posłów do wielkiego księcia Zygmunta (Piekosiński, Wiece, 49).
1438
Rada koronna (prelati, principes, barones) w Nowym Mieście Korczynie, 4.05. Uchwalono przyjąć wybór Kazimierza na króla czeskiego. Obecni na radzie książęta mazowieccy i biskupi są przeciwni; za byli inni książęta i wielki książę litewski Zygmunt (Piekosiński, Wiece, 49; Długosz XI-XII 1431-1444 s. 204).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, parlamentum generale) w Piotrkowie, 8-16.12. Obecny jest arcybiskup, 3 biskupów, 7 wojewodów, 16 kasztelanów, marszałek, skarbnik, 6 podkomorzych, 4 chorążych, kanclerz, podkanclerzy oraz „…aliis pluribus dignitariis, militibus et nobilibus” (Rosin, 27). Król zatwierdza przywileje i potwierdza całość i nierozerwalność ziem Korony Polskiej (Piekosiński, Wiece, 51 myli dwa sejmy, nie rozpoznając daty dnia niepokalanego poczęcia jako 8.12). Podjęto uchwały w sprawie fałszywej monety
Sejm zapewne prowincjonalny (parlamentum generale) w Nowym Mieście Korczynie. Szlachta zawiązuje sprzysiężenie (Rosin, 26)
1439
Rada koronna w Łęczycy, styczeń. Podjęto uchwałę w sprawie sprzedaży obuwia (Piekosiński, Wiece, 51).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Nowym Mieście Korczynie, 19.04. Szlachta zawiązuje sprzysiężenie (Rosin, 26; Długosz XI-XII 1431-1444 s. 226).
Sejm Walny Koronny (conventio) w Piotrkowie, 13.12. (Rosin, 31).
1440
Rada koronna (prelati et barones Polonie) w Krakowie, 6.03. Posłowie węgierscy zapraszają króla na tron węgierski (Piekosiński, Wiece, 51). Władzę w Koronie Polskiej przejmuje rada koronna (SKPiRON 36).
Rada koronna świecka (barones) w Sączu, 18-20.04 (Piekosiński, Wiece, 51).
Rada koronna w Kieżmarku, 25.04-4.05 (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 254).
Sejm Wielki Litewski w Wilnie, czerwiec. Wyniesienie na tron wielkoksiążęcy Kazimierza Jagiellończyka.
Sejmik ziemi chełmskiej pod przewodem starosty, 7.06 (Piekosiński, Wiece, 51; Długosz XI-XII 1431-1444 s. 249).
Sejm prowincjonalny małopolski w Nowym Mieście Korczynie, 24.08. Uchwalono podatki na pomoc królowi Władysławowi (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 289).
Sejm prowincjonalny (convencio particularis) małopolski w Nowym Mieście Korczynie, 24.08, odroczony do 8.09. Uchwalono pobory jako subsidium dla króla przebywającego na Węgrzech (Piekosiński, Wiece, 51).
1441
Rada koronna zamiast wiecu sądowego (convencio loco terminorum generalium) w Brześciu Kujawskim, 4.07 (Piekosiński, Wiece, 52).
Narada panów koronnych i litewskich w Parczowie, 11.11. Rozważana jest sprawa spornej ziemi drohickiej (Długosz XI-XII 1431-1444 s. 297).
1443
Rada koronna (convencio generalis per dominos celebrata) w Krasnymstawie, 27.01 (Piekosiński, Wiece, 52).
1444
Rada koronna (conventus prelatorum et baronum regni Polonie) w Piotrkowie, 24-29.08 (Rosin, 31; Piekosiński, Wiece, 52). Wysłano posłów do księcia Kazimierza.
1445
Rada koronna (conventus prelatorum et baronum) w Sieradzu, 23.04. Wybór Kazimierza na króla (Piekosiński, Wiece, 52).
Na określenie Sejmu używa się wówczas nazwy „conventio catervata aljas walny” (Rosin, 20)
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 24-27.08 (Rosin, 31).
Posłowie polscy zapraszają na tron polski Kazimierza Jagiellończyka. Pomimo obecności przy boku pańskim litewskich panów, otrzymują od nich odpowiedź, że decyzję w tej sprawie powinien podjąć Sejm litewskiej, żmudzkiej i ruskiej ziemi (conventionem generalem cum terris Lithuaniae et Samagittiae ac Russiae teneat).
Rada koronna w Piotrkowie, 15.10 (Długosz XII 1445-1462 s. 19).
Litwini naradzają się w sprawie przyjęcia korony polskiej przez Kazimierza. Obawiają się jednak, że Wielkie Księstwo Litewskie będzie traktowane przez Koroniarzy przedmiotowo
1446
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) lub Rada koronna w Piotrkowie, 6.01 (Rosin, 31). W imieniu księcia Kazimierza Wasyl Drucki-Krasny odmawia przyjęcia korony polskiej, nie zniesie jednak kogokolwiek innego na tronie polskim (Długosz XII 1445-1462 s. 27).
Rada koronna (generalis convencio prelatorum et baronum) w Piotrkowie, być może kontynuacja sejmu wspomnianego wyżej, 21.01 (Piekosiński, Wiece, 52). Wysłano posłów do Kazimierza.
Sejm Wielki Litewski w Wilnie, styczeń. Zjazd ma charakter zjazdu wszystkich ziem państwa. Litwini odrzucają propozycję Polaków przyjęcia korony polskiej przez Kazimierza (Ljubawskij, 113, 129).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 27.03. Obecni są „…prelati spirituales et seculares, barones et milites, proceres totaque communitas regni Poloniae” (Rosin, 27; 31; inaczej Piekosiński, Wiece, 52). Sejm wybiera królem Bolesława Mazowieckiego, jest to jednak kandydat przetargowy w negocjacjach z Litwinami. Część panów polskich obawia się, że Bolesław odbierze im nadania ziemskie, toteż nie jest to kandydat popularny. Propozycja wspólnego zjazdu w Parczowie lub Brześciu na 29.09. Sejm występuje jako suwerenny przedstawiciel społeczeństwa.
Zjazd możnowładców koronnych w Bełżycach z udziałem królowej Zofii (Długosz XII 1445-1462 s. 38).
Rada koronna w Krakowie, 8.05. Omawiana jest zmiana opinii wielkiego księcia Kazimierza w sprawie tronu polskiego (Długosz XII 1445-1462 s. 38).
Sejm prowincjonalny wielkopolski w Kole, data nieznana. Panowie wielkopolscy skłaniają się do kandydatury księcia Kazimierza (Długosz XII 1445-1462 s. 38).
Wrzesień. Przyjazd Kazimierza z wieloma Litwinami do Brześcia. Obecni są prałaci, kniaziowie, panowie, szlachta. Litwini obawiają się, że Bolesław jako przyjaciel księcia Michała Zygmuntowicza będzie utrudniał rządy Kazimierza. Nadal jednak targują się z Polakami i nie reagują na wezwanie do Parczowa.
Sejm Wielki Litewski w Brześciu, 17.09. Obecni są nie tylko panowie i kniaziowie, lecz także bojarzy (Ljubawskij, 129). Kazimierz ogłasza braterską unię polsko-litewską, pod którą pieczęcie odciska 19 przedstawicieli Wielkiego Księstwa. Przeszkodą są sporne terytoria. Litwini wymuszają na Kazimierzu przyznanie ziemi łuckiej, podolskiej, Ratna, Wietły, Łopatynia i Oleska Wielkiemu Księstwu, o co potem będą się toczyły długie spory. Wg dokumentu brali w nim udział panowie rady, prałaci, książęta i bojarzy i szlachta (Ljubawskij, 115).
1447
2 maja Kazimierz Jagiellończyk wydaje przywilej dla Wielkiego Księstwa Litewskiego, w którym przyrzeka nie umniejszać granic Wielkiego Księstwa.
Koronacja Kazimierza w Krakowie, 25.06 (Długosz XII 1445-1462 s. 51).
Sejm Walny Koronny (generalis convencio prelatorum baronum atque nobilium) w Piotrkowie, 23-30.08 (Długosz, Księga 12, s. 57; Rosin, 32; Piekosiński, Wiece, 52). Uchwalono statut, m. in. o wolności spławu rzecznego.
Wiec ustawodawczy w Brześciu Kujawskim uchwala dwa artykuły (Piekosiński, Wiece, 53)
1448
Sejmik w Łęczycy, 12.03. Oprócz lokalnych urzędników ziemskich, w sejmiku uczestniczy dwunastu wybranych przez ogół szlachty przedstawicieli z zupełną władzą mówienia i radzenia. (duodecim nobiles notabiles per communitatem specialiter deputati et electi cum plena facultate et omnimoda potestate pro eadem loquendi et consulendi). Pierwszy przypadek wyboru zastępców do prowadzenia narady (Piekosiński, Wiece, 52).
Sejm polsko-litewski 25.05-4.06 w Lublinie. Litwini nocują w namiotach nad rzeką Bystrzycą, król Kazimierz zaspokaja wszystkie ich potrzeby materialne. Sejm nie osiąga porozumienia w sprawie relacji prawnych między Koroną Polską a Wielkim Księstwem Litewskim. Strona litewska żąda, by sformułowane w unii horodelskiej słowa „inkorporujemy, wcielamy, przyłączamy” zastąpić określeniem „stowarzyszamy i sprzymierzamy”. Litwini oświadczają, że „byłoby dla nich rzeczą haniebną ukryć nazwę Wielkiego Księstwa Litewskiego, a całą chwałę, sławę i rozgłos przelane na wspólny tytuł Królestwa Polskiego zaciemnić” (Długosz, ks. 12, s. 71; Ljubawskij, 115). Utrzymuje się więc stan bezumownej unii personalnej.
Litewska rada wiekoksiążęca w Nowogródku, 8.09 (Długosz, ks. 12, s. 82; Ljubawskij, 117).
1449
Sejm Walny Koronny (conventio generalis omnium terrarum prelatorum, principum, baronum; dieta generalis) w Piotrkowie, 6-17.12. Zjazd ten został rozerwany, gdyż król nie chciał zatwierdzić „praw Królestwa Polskiego z krzywdą dla Wielkiego Księstwa” (Długosz, ks. 12, s. 100). Rozerwanie Sejmu Długosz opisuje następująco: „skoro tylko na żądanie wszystkich zebranych odpowiedział, że nie może zatwierdzić praw Królestwa Polskiego z krzywdą dla Wielkiego Księstwa, zaraz za zgodą wszystkich zerwano to, co postanowiono. A ponieważ wszyscy bardzo się rozgniewali i całkowicie odwrócili od króla, opuszczono całkiem zjazd. Wszyscy oznajmiają królowi, że nie mogą przyjąć jego rozporządzeń i postanowień ani przyjętych spełnić, ani okazać mu przyjętego zwyczajem posłuszeństwa, jak długo skutecznie nie zatwierdzi pisemnie i pod przysięgą praw Królestwa”. Podkreślone przeze mnie zdanie jest znamienne. Nagłe rozejście się obradujących mogłoby zostać odczytane jako obraza majestatu. Przypuszczam więc, że obecni w słowach najuniżeńszych a zarazem subtelnie złośliwych (jak to bywało w późniejszych czasach) odmówili zgody na powzięte już decyzje i poprosili króla o zgodę na pożegnanie się i ucałowanie ręki królewskiej. Król nolens volens dał zgodę, zebranie rozeszło się. Sądzę, że do rozerwania Sejmu potrzebna była zgoda wszystkich obecnych, na czele z królem.
1451
Sejm Wielki Litewski w Wilnie (Conventio generalis in Wilno omnium terrarum Lithuaniae), z początkiem roku. Tematem obrad jest znalezienie sposobu odebrania Koronie Łucka i Podola. W sejmie uczestniczą wszystkie ziemie WKsL (Ljubawskij, 117, 129)
Luty. Król przebywający na Litwie, apeluje o zwołanie w dzień św. Stanisława wspólnego Sejmu w Brześciu Litewskim. Sejm prowincjonalny małopolski miałby wysłać 20 posłów obojga stanów (senatorów i posłów) z pełnomocnictwami. Również Litwini mieliby wysłać taką samą reprezentację. W odpowiedzi Sejm małopolski proponuje, aby Litwini przysłali swoją reprezentację do Nowego Miasta Korczyna. Więcej patrz Wacław Uruszczak, Najstarszy Sejm Walny Koronny „dwuizbowy” w Piotrkowie w 1468 roku.
Sejm prowincjonalny małopolski w Nowym Mieście Korczynie 2.02.
Najstarsza wzmianka o tzw. „deliberatoriach”, czyli listach królewskich do senatorów w sprawie zwołania Sejmu. Tym razem listy wysłano w sprawie zwołania wspólnego Sejmu z udziałem panów litewskich. Więcej patrz Wacław Uruszczak, Najstarszy Sejm Walny Koronny „dwuizbowy” w Piotrkowie w 1468 roku.
Sejm Walny Koronny (conventio generalis prelatorum, baronum, dignitatiorum, nobilium et procerum) w Piotrkowie, 13-18.06. Wielkopolanie skarżą się, że biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki został kardynałem, podczas gdy arcybiskup gnieźnieński Władysław nie, co poniża zarówno jego, jak całą prowincję wielkopolską. Uporządkowano sprawy monetarne oraz żup wielickich (Piekosiński, Wiece, 54).
W połowie lipca obraduje rada koronna w Krakowie. Na skutek nacisków możnych, król wzywa Litwinów do udziału we wspólnej radzie w Parczowie, w celu rozstrzygnięcia zatargów granicznych. Zjazd ma się odbyć 8.09, ale Litwini godzą się przybyć dopiero 29.09.
Sejm prowincjonalny (conventio particularis) szlachty krakowskiej, sandomierskiej i lubelskiej w Nowym Mieście Korczynie, 20.07. Podjęto decyzje podatkowe (Piekosiński, Wiece, 54).
Biskup Zbigniew Oleśnicki wzywa króla do udzielenia przebaczenia księciu Michałowi. Wkrótce potem panowie krakowscy naciskają króla, aby zadbał o to, by Łuck po śmierci dzierżącego go księcia Swidrygiełły nie wpadł znowu w ręce litewskie. Król daje odpowiedź łaskawą, ale zaznacza: „Należy jednak zadbać, żeby wspomniane Księstwo Litewskie nie odstąpiło od posłuszeństwa” (Długosz, ks. 12, s. 124).
30.09 do Parczowa zjeżdżają się panowie koronni, dostojnicy litewscy odmawiają przybycia, gdyż obawiają się o życie. Ostatecznie jednak dochodzi do wspólnej narady. Biskup wileński Maciej narzeka na treść starych układów o unii polsko-litewskiej i ocenia je jako uciążliwe i obelżywe, zawarte na rozkaz księcia, bez wiedzy co dokument zawiera. Nowy układ nie powinien zawierać wcielenia lub poddania ziem Litwy i Rusi, ale związek i przymierze z Królestwem Polskim. Następnie żąda oddania Podola, Łucka, zamku Olesko, Wietła i Ratna. W odpowiedzi biskup Zbigniew Oleśnicki uprzejmie lecz kategorycznie odmawia unieważnienia aktów unii. Rozstrzygnięcie sprawy zostaje przesunięte o rok (Piekosiński, Wiece, 54).
Sejm Wielki Litewski w Wilnie, pod koniec roku. Sejm dotyczy spraw sporu granicznego o Wołyń i Podole.
1451, 1453, 1454 i 1459
Pod tymi datami Piekosiński podaje liczne zjazdy w Łęczycy zazwyczaj pod przewodnictwem starosty, w których prócz dostojników uczestniczy też pospolita szlachta. Zjazdy te rozstrzygają sprawy sądowe, ale uchwalają też statuty, a nawet pobory (Piekosiński, Wiece, 54).
1452
Litewska Rada Wielkoksiążęca w Wilnie, 3-10.01 (Ljubawskij, 129). Tematem obrad jest spór graniczny.
6.01 zjazd prowincjonalny w Opatowie w sprawie choroby księcia Swidrygiełły i obaw o dalsze losy Łucka (Piekosiński, Wiece, 54).
Luty. Książę moskiewski Wasyl II Slepy nakazuje uwięzić i otruć księcia Michała.
10.02 umiera w Łucku Bolesław Swidrygiełło, Łuck zajmują Litwini, Koroniarze gotują się do wojny. Król przebywający na Litwie wzywa do spokoju i oświadcza zjadliwie, iż „jeżeli postąpią inaczej, to bardzo się boi, by z którejś strony nie nastąpiły wrogie ataki na Królestwo” (Długosz, ks. 12, s. 141).
12.03 nielegalny zjazd w Sandomierzu na czele z biskupem Zbigniewem Oleśnickim uchwala pospolite ruszenie sandomierskie, lubelskie i Rusi Czerwonej. Zamek Włodzimierz ma zostać wzmocniony, a na Łuck ma zostać wysłana armia. Jednakże większość szlachty pozostaje w posłuszeństwie wobec króla i wyprawa nie dochodzi do skutku. Działania biskupa król traktuje jako podżeganie do buntu.
21.05 Sejm prowincji (conventio particularis) wielkopolskiej w Kole. Obecny na nim poseł królewski skarży się na biskupa Oleśnickiego (Piekosiński, Wiece, 55)
27.05 król naradza się z niektórymi panami koronnymi w Sandomierzu (Piekosiński, Wiece, 55).
8.06 rada koronna. Biskup Zbigniew Oleśnicki oraz wojewodowie krakowski i sandomierski oskarżają króla o niedbałość o korzyści Królestwa, o dręczenie klasztorów i innych osób stacjami i podwodami, biskupstwo przemyskie dał obcemu, odrywa od Królestwa Podole i ziemię łucką, że otacza się wyłącznie Litwinami i działa tylko na ich korzyść, że oddaje się przyjemnościom, bezczynności, kąpielom i obżarstwu, podczas gdy rzeczpospolita chyli się do upadku. Mowa doskonale przygotowana, biskup zalewa się łzami. Panowie Rady odmawiają królowi towarzyszenia podczas wysłuchiwania poselstw książąt i miast, ustępują dopiero, gdy Kazimierz obiecuje naprawić sprawę biskupstwa przemyskiego.
Sejm Walny Koronny w Sieradzu, 29.08-2.09. Głównym tematem obrad jest zdradziecki najazd księcia opolskiego Bolesława, pustoszący Księstwo Siewierskie (własność biskupów krakowskich) i ziemię wieluńską. Litwini odmawiają oddania Łucka. Król jednak odmawia zaprzysiężenia praw Królestwa, gdyż stoi mu na przeszkodzie wręcz przeciwna przysięga, złożona wcześniej Litwinom. Sprawa zostaje odłożona. Długosz podaje, że Kazimierz wręcz „prosił na kolanach” o odroczenie rozstrzygnięcia sporu i doprowadzenie do zjazdu z Litwinami. Gdy to odrzucono, król wzywa na tajną naradę niektórych dostojników, podczas której ujawnia, że w razie zaprzysiężenia praw Królestwa grozi mu zamach i utrata Wielkiego Księstwa Litewskiego. Król chce jakoby udać się na Litwę i zagarnąć pod swą władzę silniejsze zamki, a zwłaszcza Łuck, powierzyć je wiernym zwolennikom oraz przewieźć skarby książęce do Polski. W tajnym skrypcie król zobowiązuje się do złożenia przysięgi za rok; skrypt zostaje opieczętowany przez uczestników narady i schowany do specjalnej szkatułki w posiadaniu arcybiskupa gnieźnieńskiego Władysława (Długosz, Księga 12, s. 152).
W tym roku pod nieobecność króla (przebywał na Litwie) odbyło się kilka zjazdów ziemskich w Krakowie, Sandomierzu i Lwowie, w sprawie wydania Łucka Litwinom (Piekosiński, Wiece, 55)
1453
Sejmik ziemski pod przewodem starosty w Brześciu Kujawskim, 23.01. Udział bierze szlachta (totius communitatis) (Piekosiński, Wiece, 55).
Rada koronna w Lublinie, 2.02 (Piekosiński, Wiece, 55).
Sejm Wielki Litewski w Wilnie, maj. Zbuntowani Litwini podczas zjazdu nastają na życie królewskie; król zostaje raniony i o mało nie traci życia. W zjeździe uczestniczą wszystkie ziemie WKsL (Ljubawskij, 119, 129).
Zjazd w Parczowie 3-7.06. Litwini nie przybywają na zjazd, z obawy o swe życie, wysyłają tylko niektórych panów oraz – jak twierdzi Stryjkowski – posłów z województw, którzy żądają zwrotu Podola, Ratna, Oleska i Wietły, by Litwa miała takie granice jak za księcia Witolda, i by unieważniono dawne dokumenty unii, a zatwierdzono nowe. Biskup Oleśnicki proponuje sąd rozjemczy; Litwini proponują, by spór rozstrzygnął chan tatarski, na co koroniarze odpowiadają, że to przynosi ujmę chrześcijanom. Król ostro karci książąt mazowieckich za ich żądania terytorialne wobec Litwy. Biskup Oleśnicki krytykuje postawę króla, że „nie przystoi godności królewskiej srożyć się przykrym postępowaniem albo groźnymi słowami, bo i wśród pszczół królowa nie ma żądła”. Na zjazd przybywają posłowie Zakonu Krzyżackiego oraz przeciwni im posłowie miast i rycerstwa pruskiego, prosząc o pomoc przeciw zakonnikom. Król zdaje się na razie na sąd cesarski (Długosz; Ljubawskij, 120).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, parlamentum generale) w Piotrkowie, 24.06-2.07, przy ogromnej drożyźnie. Obecni: 3 biskupów, kasztelan krakowski, 8 wojewodów, 8 kasztelanów, sędzia, podkomorzy, 3 chorążych, stolnik, cześnik, ochmistrz dworu, dwie osoby bez tytułów oraz „aliis nobilibus”. Na skutek silnego nacisku wszystkich obecnych, król zaprzysięga prawa Królestwa Polskiego. Uchwalono podatki (Uruszczak Pierwszy 74).
Reprezentanci szlachty obradują osobno i końcowe swe wnioski uzgadnia z radą królewską. Jest to zaczątek podziału Sejmu na dwie odrębne izby (Rosin, 23; Uruszczak Pierwszy 79).
Sejmik ziemski z udziałem szlachty (cum tota communitate) w Brześciu Kujawskim, 25.09. uchwalono pobór i wybrano poborców (Piekosiński, Wiece, 55)