Lata 1454-1492 to w Koronie okres kształtowania się parlamentu w jego nowożytnej formie, z reprezentacją ziem Królestwa w postaci posłów ziemskich. W Wielkim Księstwie Litewskim Sejm stopniowo nabiera znaczenia, m. in. uchwala podatki. Na Mazowszu książęcym pojawia się też Sejm, który dla odróżnienia od sejmów walnych koronnych i wielkich litewskich nazywam „Sejmem generalnym” (congregatio generalis). Przed rokiem 1455 z książętami współrządziła rada książęca, jednak w II połowie wieku XV jej skład zostaje poszerzony o urzędników ziemskich niższego szczebla.
1454
Zjazd senatorów? (Piekosiński, Wiece, 55).
Luty. Do Krakowa przybywają posłowie rycerstwa i miast pruskich, poddając się władzy króla polskiego. Biskup Oleśnicki odradza przyjęcie poddaństwa. Rada koronna po długich naradach skłania się ku przyjęciu Prus, a król 6.03 wydaje stosowny dokument inkorporacyjny (Piekosiński, Wiece, s. 56 podaje przed 7.03).
Zjazd króla, trzech możnych koronnych i panów litewskich w Brześciu nad Bugiem, po 7.04. Król nakazuje Litwinom gotować się do wojny z Zakonem Inflanckim (Ljubawskij, 121).
Sejm Walny Koronny w Łęczycy, 1-8.05. Podjęto decyzję, by król udał się do Torunia i tam przyjął hołd od szlachty i ludu pruskiego. Spory graniczne książąt mazowieckich z Litwinami pozostają nierozstrzygnięte (Piekosiński, Wiece, 56).
13.07 Sejm pruski (convencio generalis prelatorum et baronum) w Grudziądzu (Piekosiński, Wiece, 56 – podaje, że była to rada senatu).
15.09 – Piekosiński przypuszcza, że odbył się „wiec senatorski powszechny” w Cerekwicy, a ja nazwałbym go Sejmem, jeżeli w ogóle miał miejsce. Wydano na nim przywilej cerekwicki dla szlachty wielkopolskiej. Król zobowiązał się, m.in. że decyzja o wyprawie wojennej ma być podjęta na zjeździe powszechnym z udziałem szlachty (Piekosiński, Wiece, 56).
W tymże roku po klęsce chojnickiej odbyła się rada senatu w Brześciu Kujawskim (Piekosiński, Wiece, 56).
11-16.11 Pospolite ruszenie szlachty koronnej w Nieszawie otrzymuje nowe przywileje. Postanowiono, że „żadna nowa ustawa wydaną ani wyprawa wojenna postanowioną być nie ma za prywatną naradą, lecz tylko za uchwałą powziętą na powszechnym zjeździe ziemskim przy współudziale pospólstwa szlacheckiego”. Przepis ten dotyczyć miał tylko szlachty wielkopolskiej, lecz w 1496 roku zostanie rozszerzony na całe państwo (SKPiRON 45). Bez zgody sejmików nie będą nakładane nowe podatki, ani uchwalane nowe prawa. Jest to doniosły krok milowy w kierunku utrwalenia instytucji posłowania na Sejm (SKPiRON 71)
1455
Rada senatu (conventus prelatorum et baronum) w Łęczycy, 2.02. Król wyznacza poborców do ściągania wiardunka z łanu (Piekosiński, Wiece, 59)
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 15-23.05. Uchwała o wiardunku z 1 łana i o zwołaniu sejmików w tej sprawie. Zwołano kolejny zjazd, „żeby można było lepiej zadbać o wszelkie niedostatki i wynikające nowe potrzeby, i w razie konieczności wyznaczyć pospolite ruszenie” (Długosz, ks. 12, s. 262). Jest to być może pierwsza wzmianka o sejmie nadzwyczajnym. Odesłanie decyzji podatkowej na sejmiki również jest interesującą wzmianką.
Sejmik krakowski sprzeciwia się wiardunkom, stawiając warunek, by dzierżawcy królewszczyzn zapłacili połowę wszystkich dochodów. Czyżby początek ruchu egzekucyjnego?
Sejm Walny Koronny w Piotrkowie, 24.06-3.07. Zatwierdzenie uchwały podatkowej o wiardunkach; „zgodzono się na ich wypłatę także przez ziemię krakowską” (Długosz, ks. 12, s. 265). Przypuszczalnie w tym roku po raz pierwszy na Sejm przybyli posłowie szlacheckich wspólnot ziemskich (może powiatów). Jednak tryb posłowania nie był ustalony. Na Sejmach występowali posłowie wybierani ad hoc w zależności od okoliczności oraz w różnej liczbie. Więcej patrz Wacław Uruszczak, Najstarszy Sejm Walny Koronny „dwuizbowy” w Piotrkowie w 1468 roku, s. 12
W tymże roku odbywa się na Mazowszu książęcym pierwszy Sejm Generalny Mazowiecki (convencio dominorum), dokładna data i miejsce nieznane (Sobol Sejm 80).
1456
Sejm Walny Koronny (conventio generalis; conventio) w Piotrkowie, 6-20.01. Uchwały podatkowe: dwa wiardunki z łanów duchownych, łanów królewskich i połowa dochodów z dóbr kościelnych.
Sejm Walny Koronny (conventio generalis; conventio) w Piotrkowie, 8-22.09.
Sejm prowincji małopolskiej (ziem krakowskich i ruskich) w Nowym Mieście Korczynie, 15.10. Podjęto uchwały podatkowe.
Sejm Wielki Litewski w Wilnie, pierwsza połowa listopada. Król karci Litwinów za żądania terytorialne wobec Królestwa Polskiego. Obecni na Sejmie bojarzy gorąco zaprzeczają, aby takie żądania wysuwali, zwalając winę na Gasztołda (Ljubawskij, 123, 129).
Sejm Generalny Mazowiecki (congregacio generalis dominorum alias syasth pospolithego prawa zyemskyego) w Warszawie, data dzienna nieznana (Sobol Sejm 80)
1457
Sejm Walny Koronny (conventio) w Piotrkowie, 16-25.03. Wszystkie ziemie ruskie (koronne) reprezentował jeden poseł, podstoli lwowski Mikołaj Gołogórski.
Sejm prowincji wielkopolskiej w Kole, 27.03.
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 25.11-6.12. „I chociaż zjechali się tam prałaci i dostojnicy z ziem Wielkopolski, z ziemi krakowskiej przybywa tylko dwu krakowian, mianowicie: biskup krakowski Tomasz i kasztelan krakowski Jan z Czyżowa” (Długosz, ks. 12, s. 328).
Sejm prowincji małopolskiej w Nowym Mieście Korczynie, 22-26.12. Król oskarżony o złe rządy. Uchwały podatkowe dla obrony ziemi krakowskiej.
1458
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 23.04-6.05. Uchwały podatkowe (Uruszczak Pierwszy 74).
Dwa Sejmy Generalne Mazowieckie 30.05 i 13.12 (Sobol Sejm 81)
1459
Sejm Walny Koronny (conventio generalis; conventio) w Piotrkowie, 15-27.01. Zjazd odbył się „przy sporej liczbie prałatów, dostojników i szlachty”. Z Prus przybyło 5 posłów od rycerstwa i mieszczan. Ziemie krakowskie reprezentowali już posłowie, prawdopodobnie wydelegowani przez Sejm prowincjonalny małopolski. Wśród szlachty panuje znaczne wzburzenie i pretensje wobec króla. Na Sejmie ten w imieniu wszystkich posłów przemawiał Jan Rytwiański. (Długosz XII, 356; Uruszczak Pierwszy 79). Warto zauważyć, że w późniejszych czasach prawo reprezentowania izby poselskiej należało przede wszystkim do marszałka poselskiego (directora), stąd pojawia się przypuszczenie, że instytucja „directora” mogła być już znana.
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 6.05. Rada senatu?
Sejm Generalny Mazowiecki (conventio generalis) w Grochalach, 21.08 (Sobol Sejm 82).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 1.09 (sobota)-17.09. W Sejmie – wg Długosza – uczestniczy „król, członkowie rady i wielki tłum” (Długosz XII, 370). Na ten sejm rycerstwo przybyło zbrojnie, a atmosfera pomiędzy zwolennikami króla a opozycją była napięta. Jan Rytwiański przedstawia całą litanię zarzutów wobec króla. Na sejmie obecni są posłowie rycerzy i miast pruskich. Podjęto uchwały podatkowe 6 groszy z łana, jednak prowincja małopolska zatwierdziła te podatki dopiero na Sejmie Małopolskim w Nowym Mieście Korczynie 25.11.
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Gąbinie, 10.10 (Sobol Sejm 82).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis; dieta) w Piotrkowie, 6-20.12. Król przybył na zjazd „ze znaczną liczbą prałatów i dostojników”. Wybrana zostaje 20-osobowa komisja o charakterze śledczym, która przedstawia królowi 12 oskarżeń, które król obiecuje naprawić. Przypomina to późniejsze colloquia abute rege (semoto rege, in absente rege, absente principe itp.) Uchwalony zostaje wiardunek z każdego łanu oraz ósma część dochodów. Więcej o podatkach AGZ VI nr 33, 37; VIII nr 82; MRPS I nr 537
1460
Litewska Rada Wielkoksiążęca w Brześciu nad Bugiem, 5-14.04. Król uspokaja nastroje Litwinów, którzy chcą wojny z Polakami o Podole (Ljubawskij, 123, 129)
Sejm prowincji wielkopolskiej w Łęczycy, po 7.05.
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 6-19.12.
1461
Król zwołuje Sejm Walny Koronny do Piotrkowa na 2.02, lecz przenosi go do Brześcia Kujawskiego.
Sejm Wielki Litewski w Wilnie, 5.04. Litwini proszą króla jednogłośnie, aby albo osobiście stale rezydował na Litwie, albo ustanowił im księcia kijowskiego Semena Olelkowicza wielkim księciem. Król odrzuca tę prośbę, a decyzję odkłada na inny czas. (Ljubawskij, 123)
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Zakroczymiu, 14.09 (Sobol Sejm 82).
Sejm Walny Koronny (conventio) w Piotrkowie 15.10. (Rosin, 33)
Sejm prowincjonalny małopolski w Nowym Mieście Korczynie, 6-18.12, w którym uczestniczą także posłowie z Wielkopolski.
1462
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Zakroczymiu, 3.01 i w Sochaczewie 19.01 (Sobol Sejm 82-83).
Zjazd króla Kazimierza z Barbarą wdową po księciu warszawskim Bolesławie w sprawie praw do księstwa płockiego, 2.05 w Łęczycy. Zjazd nie przynosi żadnych efektów.
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Zakroczymiu, 28.08 (Sobol Sejm 83).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 11.11-3.12. Obecni są prałaci i panowie wielkopolscy, niewielu krakowskich. Przybywają książę mazowiecki Konrad, książę oleśnicki Konrad Czarny. Król wyznacza sędziów w sprawie praw do województwa płockiego, ale książę mazowiecki uznaje ten sąd za niewłaściwy. Po dłuższych dyskusjach, Konrad nieoczekiwanie nocą opuszcza Piotrków, a sąd przyznaje królowi prawo do księstwa płockiego.
Sprawa kworum. „Co do dostojników krakowskich, ponieważ zaniedbali przybycia na zjazd, niektórzy członkowie rady, wywołując gniew królewski, spowodowali, że tamci zostali skarceni, iż bez nich nie można przystąpić do załatwienia i wydawania ostatecznej decyzji w innych sprawach dotyczących Rzeczypospolitej” (Długosz, ks. 12 (lata 1462-1480), s. 55). Jak widać zatem nieobecność jednej prowincji (a przynajmniej możnych tej prowincji) powodowała nieważność obrad.
1463
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 16-28.01. Pod naciskiem króla Jakub z Sienna rezygnuje z sakry biskupiej krakowskiej. Posłowie księcia mazowieckiego Konrada upominają się o księstwo płockie, jednak bezskutecznie. Litwini domagają się Podola, Bełza, Oleska i Ratna.
Sejm Wielki Litewski być może w Wilnie, 3.04 (Długosz, ks. 12 lata 1462-1480, s. 63).
Sejm Walny Koronny w Nowym Mieście Korczynie, 5-12.07. Król proponuje pospolite ruszenie, ale ostatecznie zapada decyzja o podatku 6 groszy z każdego łana, młyna i karczmy. Postanowiono też rozpocząć negocjacje pokojowe z Zakonem Krzyżackim (Długosz, księga 12 lata 1462-1480, s. 71).
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio per dominos omnes tenta) w Zakroczymiu, 8.08 (Sobol Sejm 83)
Sejm Walny Koronny (conventio) w Piotrkowie, 15.10-3.11. Sprawa księstwa płockiego nie zostaje rozstrzygnięta, gdyż książę mazowiecki Konrad nie chce oddać jej pod sąd królewski.
Polacy zjeżdżają do Parczowa, a Litwini do Brześcia Litewskiego, 11.11. Następnie obie delegacje zjeżdżają się w Łomazach. Negocjacje graniczne nie przynoszą rezultatu (Ljubawskij, 124).
1464
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Zakroczymiu, 17.01. Liczna obecność panów rady i urzędników ziemskich (Sobol Sejm 84).
Sejm Prowincji Małopolskiej w Nowym Mieście Korczynie, 29.04. Król odwołuje pospolite ruszenie, nakłada podatek wiardunkowy w całym królestwie na łany, karczmy i młyny.
Sejm Prowincji Wielkopolskiej w Kole, 24.06. Ponieważ Wielkopolanie nie chcą wyruszyć na wojnę, król nakłada na nich daninę wiardunkową. Postanowiono, że król będzie prowadził wojnę przy użyciu sił złożonych tylko z dworzan i najemnych.
Sejm Walny Koronny (conventio, conventus) w Piotrkowie, 15-29.10. Trwają przetargi z Konradem warszawskim o księstwo płockie. Ostatecznie sprawa zostanie załatwiona ugodowo w roku 1466. Uchwalono pospolite ruszenie (Uruszczak Pierwszy 74).
Wspólny sejm Polaków i Litwinów miał się odbyć w Parczowie 11.11, ale Litwini, przyjechawszy do Brześcia Litewskiego, ociągali się z przybyciem do Parczowa. Ostatecznie zjazd odbył się we wsi Łomazy. Sporna sprawa ziemi podolskiej i ziemi łuckiej zostaje odłożona o rok. Sejm zakończył się około 25.11 (Długosz, ks. 12 lata 1462-1480, s. 107-108).
1465
Wielki zjazd panów z Rusi (koronnej) i Podola we Lwowie, 21.04. Obecny jest król. W zamian za ustąpienie Jana Odrowąża ze stanowiska starosty lwowskiego, szlachta miała zapłacić wiardunek ze wszystkich łanów i od każdego mieszkańca mającego dom i rodzinę, od wołu (Długosz, ks. 12 lata 1462-1480, s. 117).
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Zakroczymiu, 20.05 (Sobol Sejm 84).
Sejm Walny Koronny w Nowym Mieście Korczynie, 6-21.05. Ziemie wielkopolskie reprezentuje 3 wojewodów i podkomorzy poznański. Uchwalono podatek wiardunkowy z ziem małopolskich i ruskich w kwocie 4 groszy, a Wielkopolan obciążono podatkiem 6 groszy z łana. Wacław Uruszczak, Najstarszy Sejm Walny Koronny „dwuizbowy” w Piotrkowie w 1468 roku.
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio per omnes nobiles tenta) w Zakroczymiu, 17.06 (Sobol Sejm 85).
Rada królewska w Łęczycy, 11.07.
1466
Prawdopodobnie odbywa się Sejm Wielki Litewski w Wilnie, z początkiem roku (Ljubawskij, 128).
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Zakroczymiu, 25.02 (Sobol Sejm 85).
Synod prowincji polskiej w Łęczycy uchwala wiardunek od grzywny, a biskup i kler krakowski zapłacą 6 groszy od grzywny „dla podniesienia Rzeczypospolitej” (Długosz, Księga 12 1462-1480, s. 135)
4.08 – pierwszy zachowany list sejmowy, wzywający Jakuba z Dębna do udziału w Sejmie (Uruszczak Pierwszy 73).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 14-30.03. Trwają spory wokół księstwa płockiego. Sejm uchwala podatek wiardunkowy z pól i młynów, od szlachty bez kmieci 2 grosze a także akcyzę i podatek kościelny.
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Zakroczymiu, 25.08 (Sobol Sejm 85).
1467
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Raciążu, 7.04 (Sobol Sejm 85).
Sejmy prowincjonalne w Środzie Wielkopolskiej 9.04 i nowym Mieście Korczynie, 18.04. Szlachta przeciwna podatkom, podobnie możni.
Sejm Walny Koronny (conventio) w Piotrkowie, 3-22.05. Prałaci, panowie i mieszczanie Królestwa składają uroczystą przysięgę zatwierdzając w ten sposób zawarty w poprzednim roku pokój toruński z Krzyżakami. Król ustanawia urząd wojewody i kasztelana malborskiego. Powołuje też wojewodę i kasztelana gdańskiego, te same urzędy ustanawia w chełmińskiem. Król przyjmuje posła nowego chana tatarskiego Nur Dewleta, który później przejdzie na stronę moskiewską. Ze względu na wyraźny opór odbywających się w kwietniu sejmów prowincjonalnych, nie zostają uchwalone żadne podatki. Król zwołuje znów sejmy prowincjonalne i zamierza w nich uczestniczyć osobiście. Poseł króla czeskiego prosi o zachowanie pokoju.
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Nowym Mieście, 22.06. (Sobol Sejm 85).
Już po zakończeniu Sejmu katolicy czescy proszą o pomoc przeciw królowi czeskiemu Jerzemu jako heretykowi. Król odmawia odpowiedzi ze względu na nieobecność członków rady królewskiej (Długosz, Księga 12 lata 1462-1480, s. 195-196). Pokazuje to rolę senatu i współrządy w sprawach dotyczących polityki zagranicznej.
Sejm prowincji wielkopolskiej w Kole, 25.07.
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Raciążu (Sobol Sejm 86).
Sejm Walny Koronny w Krakowie, 13.08. Zwołany zamiast sejmu prowincjonalnego w Nowym Mieście Korczynie. Stolica apostolska grozi, że nie zatwierdzi pokoju toruńskiego, jeśli król Kazimierz nie przyjmie oferowanej mu korony czeskiej. Zjazd obraduje cały miesiąc, wszyscy niepokoją się, że ledwo zakończywszy jedną wojnę, trzeba będzie zaczynać drugą. 28.08 Kazimierz udziela odpowiedzi: dziękuje papieżowi i panom czeskim za ofiarowanie mu Królestwa Czech, która należy mu się na mocy prawa boskiego i ludzkiego, ale decydującej odpowiedzi nie może udzielić bez rady prałatów, książąt i panów królestwa czeskiego (Długosz, ks 12 lata 1462-1480, s. 202).
Poselstwo polskie do króla Czech, spotyka się również ze zwolennikami króla Kazimierza, sugerując, aby ci na zjeździe, który miał się odbyć w dzień świętej Łucji we Wrocławiu, zezwolili na objęcie przezeń tronu czeskiego (Długosz, księga 12 lata 1462-1480, s. 206). Jak widać legalne objęcie tronu wymagało zgody ze strony jakiejś formy parlamentu. Istotnie, zjazd wkrótce poprosi króla Kazimierza o objęcie tronu osobiście lub dla któregoś z jego synów.
1468
Sejm Wielki Litewski w Wilnie, luty. Uchwalony zostaje statut sądowy i inne prawa dla WKsL. W zjeździe uczestniczą nie tylko panowie i kniaziowie, lecz także „całe pospólstwo”, jak czytamy, król podjął decyzję „съ князьями и съ паны радою… и съ всимъ поспольствомъ согодавши” (Ljubawskij, 125, 129).
Sejm prowincji małopolskiej w Wiślicy, 18.06-1.07. Król prosi o podatki. Obradujący na zjeździe przychylają się do prośby, jednak odkładają rzecz do zjazdu walnego w Piotrkowie „aby nie wydawało się, że pospiesznie bez rycerzy wielkopolskich wyrazili zgodę na rzecz ważną. Następnie za wszystkich powiatów wybierają po dwu posłów, którzy będą mieli prawo do wyrażenia zgody na skromną pomoc” (Długosz, księga 12 lata 1462-1480, s. 230).
Sejm prowincji wielkopolskiej w Kole, 13.07. Decyzja o podatkach odłożona do kolejnego sejmu prowincjonalnego w tym samym miejscu.
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Zakroczymiu, 10.08 lub 5-7.09. Prawdopodobnie był to sejm wspólny księstwa płockiego i wschodniego Mazowsza. Wydano ponad 400 przywilejów szlacheckich (Sobol Sejm 86).
Sejm prowincji wielkopolskiej w Kole, 29.09. Treść obrad nie jest mi znana.
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 9-31.10. Sejm ten starsza historiografia a także współczesny historyk Wacław Uruszczak, uznaje za pierwszy „pełnoprawny” Sejm z uwagi na obecność posłów ziemskich. Podczas Sejmu obradowano o sprawie wdowy po kasztelanie nakielskim Władysławie z Domaborza, przyjęto legata papieskiego który prosił o ogłoszenie krucjaty przeciw królowi czeskiemu Jerzemu. Omawiano kwestię fałszywych monet, taks wojewodzińskich, kompetencji sądowych starostów. Uchwalono nakaz posługiwania się w sądach prawem pisanym.
Podatków nie uchwalono, oddając decyzję w tej sprawie dwóm zjazdom regionalnym – dla ziem Wielkopolski w Kole 6.12, a dla ziem Małopolski w Nowym Mieście Korczynie 8.12. Na Sejm korczyński przybywają także posłowie z prowincji wielkopolskiej, ale w składzie uszczuplonym. Po roku 1468 nie ma już wzmianek o tym, by wysyłano na Sejm posłów całej prowincji w szczupłym gronie kilku osób. Więcej o tym patrz Wacław Uruszczak, Najstarszy Sejm Walny Koronny „dwuizbowy” w Piotrkowie w 1468 roku.
Sejm ten uchwalił Conclusiones, które odnalazł w księdze grodzkiej z Kcyni Antoni Gąsiorowski. Już w latach 1550 uważano, że od 1468 roku wysyłano regularnie posłów na Sejmy (Uruszczak Pierwszy 76, 80).
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Zakroczymiu, 1.11. Liczny udział panów rady i urzędników ziemskich niższego szczebla (Sobol Sejm 86).
1469
Sejm Mazowiecki (conventus specialis) w Nowym Mieście, 6.06 (Sobol Sejm 87).
„Prywatna” rada królewska 29.06 obraduje w sprawie obrony Królestwa przed ewentualną napaścią Węgrów. Król czeski Jerzy przysyła posłów, którzy proponują małżeństwo królewicza Władysława z córką Jerzego Ludomiłą. Pomysł ten nie podoba się radzie, gdyż Ludomiła jest heretyczką i „po obydwu rodzicach odziedziczyła wstrętną cechę obżarstwa”.
Uwaga Długosza dotyczy zapewne krągłej figury Ludomiły, która nie odpowiadała średniowiecznym kanonom piękna. Ale, co ciekawsze, Długosz najwyraźniej widzi różnicę między parlamentem „walnym” a „prywatnym” (Długosz, Księga 12 lata 1462-1480, s. 249).
Sejm Wielki Litewski w Grodnie, 8.09 (Ljubawskij, 125).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 23.10-2.12. Relacja z poselstwa do papieża. Posłowie czescy oferują koronę jednak po śmierci heretyckiego króla Jerzego. Spór między margrabią brandenburskim a księciem słupskim o lenno z księstwa słupskiego. Wielki mistrz pruski Henryk von Plauen składa przysięgę wierności i zostaje przyjęty do senatu.
1470
Sejm Generalny Mazowiecki (conventus generalis) w Zakroczymiu, 21.03, 16.07, 7.08 (Sobol Sejm 87).
Z początkiem roku król Kazimierz po raz pierwszy od 16 lat odwiedza Połock, Witebsk i Smoleńsk.
Sejm Prowincji Małopolskiej w Nowym Mieście Korczynie, 14.10.
Wielkopolanie nie przybywają na swoje sejmiki, by uchylić się od debaty o podatkach.
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 28.10-28.11. Nieobecność wielkopolan. Szlachta przeciwna opłaceniu najemnych żołnierzy. Rusini żądają ustanowienia stałej obrony przed Tatarami. Uchwalono podatek wiardunkowy, daniny z miast. Nowy mistrz pruski Henryk z Richtenberga składa przysięgę na wierność. Spory z książętami mazowieckimi o Rawę i Gostynin.
Sejm Prowincji Wielkopolskiej w Kole 13.12 zatwierdza uchwalone w Piotrkowie podatki.
1471
Sejm Generalny Mazowiecki (conventus generalis) w Zakroczymiu 6.01, tamże 3.04 (rozpatrywał podział Mazowsza na cztery odrębne dzielnice książęce; w Czerwińsku 21.10 (Sobol Sejm 88).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 29.09-26.11. (Rosin, 33)
1472
Król tonie w długach, brakuje nawet codziennego pożywienia dla niego i jego synów (Długosz XII 1462-1480 s. 299).
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Raciążu (Sobol Sejm 88).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 15.03-1.04. Brak konkluzji sejmowej na skutek różnicy opinii – disparitas votorum (Uruszczak Pierwszy 75).
Sejm Prowincji małopolskiej w Nowym Mieście Korczynie, 5.04. Król prosi o podatki. Szlachta zgadza się.
Sejm Prowincji wielkopolskiej w Kole. Data nieznana. Również obiecują zapłacić podatki.
Sejm Prowincji Małopolskiej w Nowym Mieście Korczynie, 29.09. Uchwala podatki.
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 1-18.11. Nadzwyczajna frekwencja senatorów. Po rozdaniu wakansów senatorowie nie byli jednak skłonni popierać króla na Sejmie. Wysłuchano posłów króla Czech Władysława, uchwalono 6 groszy z łana szlacheckiego na wsparcie króla Władysława w jego wojnie z Węgrami. Co ciekawe, król zażądał od duchowieństwa wiardunku od grzywny, ale duchowni odłożyli odpowiedź do prywatnych zjazdów (Długosz XII 1462-1480 s. 310).
Sejm prowincjonalny pruski z udziałem króla w Toruniu 8-30.12 w sprawie konfliktu o biskupstwo warmińskie i inne urzędy. Stany pruskie chcą, aby urzędy obsadzano tubylcami, nie Polakami, na co król Kazimierz żąda podatków na opłacenie długów dla armii. Typowy dla staropolskiego parlamentaryzmu przetarg: „daję, abyś dał”. Nie podjęto jednak żadnej decyzji.
1473
Sejm Wielki Litewski w Wilnie, 28.03 zapewne do początków kwietnia (Długosz, ks. 12 lata 1462-1480, s. 314, 319). Sejm uchwala podatek od każdego pługa 6 szerokich groszy praskich. (Ljubawskij, 126)
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 1.05-2.06. Nieobecni są przedstawiciele Małopolski i Rusi, zagniewani na króla z powodu pominięcia ich w rozdawaniu godności. Zostaje zwołany nowy Sejm do Radomia, aby umożliwić udział obrażonych (tyle Długosz, inne źródła podają datę 15-25.05.)
Miał się odbyć Sejm Prowincjonalny Pruski w Toruniu, 6.06 (Długosz XII 1462-1480 s. 312).
Sejm Walny Koronny w Radomiu, 6.06-6.07. „Kiedy nań zjechali się wszyscy”, sejm trwał 4 tygodnie, a król ugłaskał najbardziej rozgniewanych możnych.
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Nowym Mieście, jesienią (Sobol Sejm 89).
Sejm Walny Koronny (conventio) w Piotrkowie, 13.11.
1474
Król urządza „kilka zjazdów” w Krakowie i Opatowcu, żądając podatków na spodziewaną wojnę z Węgrami. Być może były to sejmiki generalne prowincji małopolskiej. Pobyt króla w Opatowcu miał miejsce od 4 do 16.02. Poza podatkami uchwalono kary dla szlachty dopuszczające się zabójstw szlachty. Ustalono, że na pospolite ruszenie rycerze powinni wystawiać poczty stosowne do wielkości swoich dóbr dziedzicznych („wszyscy bowiem ograniczali się do lekkiej służby wojskowej, skoro nie powstrzymywał ich żaden lęk, ponieważ lekceważyli króla”). Podjęto też uchwałę 6 groszy z łana. Ostatecznie jednak decyzje te nie weszły w życie.
Sejm Generalny Mazowiecki (conventio generalis) w Raciążu, 25.02. Nadano przywilej ziemski z potwierdzeniem praw i przywilejów dla ziemi płockiej, wiskiej i zawkrzeńskiej. Drugi Sejm (convencio generalis dominorum terre Sochaczoviensis et de terra Varschoviensi) odbył się po 13.06 w Błoniu (Sobol Sejm 89).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 20.06-6.07. Uchwalono pospolite ruszenie (Uruszczak Pierwszy 74).
1475
Sejm Wielki Litewski w Wilnie, Wielkanoc (Ljubawskij, 128).
Rada koronna w Lublinie, 5.06. Narada trwa 15 dni. Panowie rady proszą króla o wzięcie pod opiekę hospodara mołdawskiego Stefana i rozpoczęcie wojny z Turcją. Król odmawia ze względu na pustki w skarbie. Senatorowie wypominają królowi złe rządy. Król jednak wysyła pokojowe poselstwo do sułtana (Długosz XII 1462-1480 s. 376).
Narada panów rady duchownych i świeckich w Nowym Mieście Korczynie 2.07. po zdobyciu przez Turków Kaffy omawiana jest sprawa zabezpieczenia ziem Podola i Rusi.
Sejm w Sieradzu 11.11. Zjeżdża niewielu członków rady, tylko z Wielkopolski. Obecni zgadzają się na 12 groszy z każdego łana na zapłacenie długu zaciągniętego na posag dla córki królewskiej Jadwigi, wydanej za księcia bawarskiego Jerzego, jednak pod warunkiem, że zgodzą się na to małopolanie i rusini. Mimo wezwań, panowie rady nie przybywają z tych ziem.
1476
Rada koronna w Brześciu Kujawskim, 16.02-24.03. Panowie małopolscy spóźnili się (Długosz XII 1462-1480 s. 388).
Sejm Pruski, 25.04. Stany pruskie uchwalają pomoc pieniężną dla króla. Przybywa też mistrz pruski Henryk von Richtenburg (Długosz XII 1462-1480 s. 390).
Sejm Generalny Mazowiecki, być może w Zakroczymiu, po 25.06 (Sobol Sejm 90).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 14.08-2.09. Długosz jednak twierdzi, że zjazd trwał 3 tygodnie (Długosz XII 1462-1480 s. 400).
Sejm prowincjonalny małopolski w Nowym Mieście Korczynie, 18.09. Długosz podaje, że trwał dwa tygodnie. Król uzyskał pomoc pieniężną (Długosz XII 1462-1480 s. 400).
1477
Wykształca się procedura zwoływania sejmów walnych, polegająca na wysyłaniu listów zwołujących sejmiki i sejm, adresowanych do senatorów, niższych urzędników ziemskich oraz pozostałej szlachty. Więcej patrz Wacław Uruszczak, Najstarszy Sejm Walny Koronny „dwuizbowy” w Piotrkowie w 1468 roku.
Sejm Walny Koronny (conventum) w Piotrkowie, 7.04-13.05. Uchwalono pospolite ruszenie (Uruszczak Pierwszy 74).
Sejm prowincji małopolskiej w Nowym Mieście Korczynie, 14.05-7.07. Król powierzył godnośc wojewody krakowskiego kasztelanowi sandomierskiemu i marszałkowi koronnemu Janowi z Rytwian. Wywołuje to protest stanów, gdyż Jan dzierży w ten sposób aż trzy urzędy jednocześnie, i to wysokie w hierarchii. Panowie rady postanawiają nie brać udziału w posiedzeniach z królem (Długosz XII 1462-1480 s. 412).
Sejm Pruski w Malborku, 30.06. Stany uchwalają, że gdyby mistrz pruski chciał na nowo wszcząć wojnę przeciw królowi, rycerze chwycą za broń, miasta dadza pewną liczbę zbrojnych, a z pięciu wieśniaków, jeden zostanie uzbrojony na wojnę (Długosz XII 1462-1480 s. 411).
Sejm prowincjonalny małopolski i Rusi w Nowym Mieście Korczynie, grudzień. Nie udziela królowi żadnej pomocy (Długosz XII 1462-1480 s. 421)
1478
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 12.01-1.02. Senatorowie ociągają się z przybyciem, zasłaniając się chorobami. Ponieważ ziemianie (prawdopodobnie posłowie ziemscy) nie zgadzają się na podatki, król wysyła legatów na sejmiki w celu zaaprobowania podatków (Uruszczak, Pierwszy 69). Więcej o tym Sejmie patrz Wacław Uruszczak, Najstarszy Sejm Walny Koronny „dwuizbowy” w Piotrkowie w 1468 roku.
Sejm prowincji wielkopolskiej, data i miejsce nieznane. Odmawiają królowi podatków (Długosz XII 1462-1480 s. 422).
Sejm Pruski w Brześciu Kujawskim, 22.02-11.03.
Sejm Pruski w Grudziądzu 31.03 (Długosz XII 1462-1480 s. 424).
Sejm prowincji małopolskiej w Nowym Mieście Korczynie, 1.03 (Długosz XII 1462-1480 s. 421).
Sejm Wielki Litewski w Brześciu nad Bugiem, 15.03. Król Kazimierz zwołał ten Sejm w celu omówienia najazdu Moskowii na Nowogród Wielki. Podczas tego najazdu Moskale narobili szkód i w ziemi litewskiej. Litwini proszą, by król dał im jako zarządcę któregoś z synów, jednak król odmawia (Ljubawskij, s. 126).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 9.05-13.06. Uchwalono podatki. Ustanowiono żupę solną w Pince. Wysłano pomoc finansową królowi czeskiemu Władysławowi (Długosz XII 1462-1480 s. 430).
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Raciążu, lipiec-sierpień; tegoż roku w Płońsku (Sobol Sejm 90).
1479
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 13.01-2.02. Przyjęto posła króla węgierskiego Macieja.
Sejm prowincjonalny wielkopolski w Kole, 16.02-12.03. Uchwalone zostają podatki (Długosz XII 1462-1480 s. 440).
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio), miejsce nieznane, około maja (Sobol Sejm 90).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 30.05-4.08. W zjeździe uczestniczy znaczna liczba senatorów, którzy mają nadzieje na uzyskanie wakansów. Przybywa w znacznej liczbie przedstawicielstwo Prus Królewskich. Uchwalona zostaje akcyza w miastach ziemi krakowskiej i Rusi od kościoła i rycerzy.
Sejm prowincjonalny wielkopolski w Łęczycy. Zgoda na płacenie akcyzy (Długosz
Król wyjeżdża na Litwę, by przygotować kraj do wojny z Moskowią. Planowany termin: lato 1480. Do akcji jednak nie dochodzi, gdyż ujawnia się sterowana z Moskowii grupa spiskowców na czele z księciem Michałem Olelkowiczem (Kolankowski PJ 423-427).
1480
Zjazd książąt mazowieckich w Warszawie, 5.10 (Sobol Sejm 90).
1481
Kazimierz Jagiellończyk tłumi spisek Michała Olelkowicza.
1482
Litewska Rada Wielkoksiążęca, sierpień (Kolankowski PJ 428).
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Warszawie, 14.10. Książę Bolesław wydaje przywilej ziemski dla ziemi warszawskiej i zakroczymskiej (Sobol Sejm 91).
1483
Sejm Wielki Litewski, kwiecień. Kazimierz Jagiellończyk hołduje księstwa nad Oką, sporne z Moskowią. Zawarty zostaje sojusz z Twerem (Kolankowski PJ 429).
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Czerwińsku, 14.04, znaczna liczba uczestników (Sobol Sejm 91).
Sejm Wielki Litewski w Trokach, lipiec. Podczas rokowań z wielkim mistrzem inflanckim o sojusz, król Kazimierz występuje w otoczeniu synów, panów litewskich, kniaziów ruskich i setek rycerstwa (Kolankowski PJ 429).
1484
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Piasecznie, data dzienna nieznana (Sobol Sejm 92).
Sejm Walny Koronny w Lublinie, 10-20.02. Kancelaria koronna bierze udział w rokowaniach dyplomatycznych z Krymem, co jest wyjątkiem. Sejm wysyła poselstwo na Litwę (Kolankowski PJ 430).
Litewska Rada Wielkoksiążęca w Wilnie, maj. Przyjęte zostaje poselstwo polskie. Mikołaj Tęczyński bierze za żonę córkę Sudymontowicza, co otwiera drogę do coraz częstszych związków rodzinnych między panami koronnymi i litewskimi (Kolankowski PJ 430-431).
Litewska Rada Wielkoksiążęca w Trokach, sierpień. Kazimierz przyjmuje na służbę rotmistrzów koronnych. Szykowana jest wojna z Moskowią, jednak w tym czasie Turcy zajmują Kilię i Białogród, odcinając Koronę od handlu czarnomorskiego. Król musi się zająć sprawami mołdawskimi, przeto wyjeżdża na Pokucie, by przyjąć hołd hospodara Stefana (Kolankowski PJ 431).
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Czerwińsku, 3.09 i być może w Czersku (Sobol Sejm 92).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 20.11-20.12.
1485
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Ciechanowie, 8.07, 13.07 (Sobol Sejm 92).
Sejm Walny Koronny (conventio) w Piotrkowie, 30.11-29.12. W sejmie tym z całą pewnością uczestniczyli posłowie, gdyż zachowała się wzmianka o wypłacie strawnego dla posłów kaliskich (Uruszczak Pierwszy 69). Więcej patrz Wacław Uruszczak, Najstarszy Sejm Walny Koronny „dwuizbowy” w Piotrkowie w 1468 roku.
1486
Z początkiem roku król wraca na Litwę, aby zażegnać wojnę z Moskowią.
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventus) w Piotrkowie, 8.12-24.02.1487.
Litewska Rada Wielkoksiążęca w Trokach, koniec sierpnia (Kolankowski PJ 432).
1487
Sejm Walny Koronny w Piotrkowie, 7-28.01.
Sejm Walny Koronny (conventio generalis) w Piotrkowie, 15.10.
Z końcem roku król Kazimierz znowu przebywa na Litwie, w Grodnie. Korona i Litwa współdziałając w odpieraniu najazdów tatarskich starają się unikać wojny z Moskowią i Turcją, zwłaszcza zaś wtedy, gdyby wynikła ona jednocześnie (Kolankowski PJ 433).
1488
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 17.04-20.05.
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Warszawie, 12.05 i 18.10 (Sobol Sejm 92).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 29.10-19.11.
1489
Sejm Pruski w Elblągu, 15.03. Sejm ten zwołany został w formie legacji królewskiej (13.12.1488), z wezwaniem, by szlachta wyekspediowała na Sejm posłów z pełną mocą stanowienia: …nuntiosque cum plena potestate ad conventione (Uruszczak Pierwszy 72).
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Płońsku, 2.07 (Sobol Sejm 93).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 10.08-11.09. Więcej patrz Wacław Uruszczak, Najstarszy Sejm Walny Koronny „dwuizbowy” w Piotrkowie w 1468 roku.
Sejmik generalny wielkopolski w Kole. Około 20.10 sejmik udziela odpowiedzi na legację królewską. W sejmiku poza senatorami biorą udział posłowie ziemscy w liczbie czternastu (Uruszczak Pierwszy 70).
1490
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Warszawie, początek roku. Znaczna liczba uczestników (Sobol Sejm 93).
Litewska rada wielkoksiążęca w Grodnie, marzec. Obecni są przedstawiciele Korony, a wzajemne relacje są coraz ściślejsze (Kolankowski PJ 434-435).
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio generalis) w Płocku, 8.11. Ugoda w sprawie dziesięcin, zawarta pomiędzy księciem Januszem a biskupem płockim Piotrem (Sobol Sejm 94).
Sejm Walny Koronny (conventio generalis, conventio) w Piotrkowie, 21.10-9.12.
Sejm Generalny Mazowiecki (convencio) w Tarczynie, 1.12 (Sobol Sejm 94).
Sejm prowincji wielkopolskiej w Kole prosi, by król dał sposobność zasięgnąć zdania rady litewskiej co do cła, o którym radzono na poprzednim Sejmie piotrkowskim, i aby odbył się zjazd z Litwinami u granic Królestwa (Kolankowski PJ 435).
1491
Sejm Walny Koronny (conventio) w Radomiu, 2-30.09.